كه راهى به مقايسه آن دو كلام نيست و بىاختيار به عجز خود از آوردن مثل كلام خدا قرآن كريم اعتراف كند . علاوه بر آن ، مؤلّف گاهى به مقتضاى بحث از يك آيه ، از بىوفايى و ناپايدارى و فناى دنيا سخن به ميان مىآورد ، و آن را با بيتهاى شعرى در زهد و بىاعتبارى دنيا مؤكّد مىگرداند « 1 » ، و احيانا گاهى بمناسبت موضوعى كه در بحث از تشبيه در يك آيه مندرج است ، سخن را از بحث اصلى به آن موضوع منتقل مىكند ، و به شرح و بسط آن مىپردازد ؛ مانند بحث دربارهء تشبيه آيه وَ الْقَمَرَ قَدَّرْناهُ مَنازِلَ حَتَّى عادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ « 2 » كه در اين باب سخن را به بحث دربارهء منازل قمر وارد ساخته ، و سير ماه را در برجهاى دوازده‌گانه مطابق عقيده پيشينيان و تا حدودى مفصّل بيان داشته است « 3 » . روش و اسلوب مؤلّف در بيان تشبيه يك آيه چنين است كه نخست آيه‌اى را مطرح مىكند ، و بر حسب مورد به شرح و توضيح برخى كلمات و لغات آن از نظر معنى و اعراب ، و احيانا اشتقاق و قرائت مىپردازد ، و سپس اشاره‌اى اجمالى به معناى آن مىكند ، آنگاه تشبيهات شاعران نامى و مشهور عرب را در موضوع تشبيه آن آيه نقل مىكند ، و بدون اين كه غالبا خود در اين باب نظرى اظهار دارد ، خواننده را به قضاوت مىطلبد كه : هو المسك ما ذيّعته يتضوّع . در ميان شاعران قديم و محدث و مولّد ، وى بيش از همه از « ذو الرّمّة ، اعشى ، امرؤ القيس ، ابن المعتزّ ، نابغه ذبيانى » در موضوع تشبيه آيات قرآن كريم سخن به ميان آورده و شعر ايشان را بعنوان بهترين شاهد آن تشبيهات نقل كرده ، و شأن تشبيه آيات قرآن را از مقايسه با آنها منزّه و مبرّا دانسته است . اشعارى كه « ابن ناقيا » در موضوعات مختلف تشبيه آورده بالغ بر هزار و صد بيت از شاعران مختلف است كه مصحّحان محترم « الجمان » وجوه اختلاف

--> ( 1 ) - رك : الجمان ، ص 304 - 310 . ( 2 ) - سورة يس ( 36 ) آيهء 39 . ( 3 ) - رك : الجمان فى تشبيهات القرآن ص 202 - 222 .